Phân tích khổ thơ thứ 5 trong bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh

TG vẫn cứ trôi, 4 mùa luôn thay đổi. Con người ta sinh ra rồi mãi mãi sẽ đi vào cõi vĩnh hằng và chỉ còn lại trên thế giới trường cửu này những gì là cái đẹp. Chăng thế mà trc khi chết vua Phổ cầm tay Mozart và nói: “Ngươi tượng trưng cho cái đẹp, ta tượng trưng cho sự sắp đặt của loài người. Vì thế, biết đâu sau khi ta chết, hậu thế sẽ quên ta đi và nhắc nhở tới ngươi.” Qủa đúng như vậy, là cái đẹp người đời luôn ca ngợi và truyền tụng. Đến với 1 bài thơ hay là đến với TG của cái đẹp. Vì vậy, người yêu thơ từ trong tiềm thức của mình làm sao không nhớ không yêu bài thơ “Sóng” của nữ sĩ Xuân Quỳnh. Bài thơ ra đời những năm 1967 khi nhân 1 chuyến công tác vào tuyến lửa, Xuân Quỳnh đứng trc biển Diêm Điền. Sóng biển vô hạn vô hồi.đã khuấy động tâm hồn đang yêu của Xuân Quỳnh và nhà thơ đã viết rất thành công thi phẩm này. Nó được xem như linh hồn của tập “Hoa dọc chiến hào” xuất bản năm 1968 và đã được đưa vào CT giảng dạy như 1 kiệt tác của nữ sĩ Xuân Quỳnh nói riêng, của thơ ca thời kì “Lửa cháy” nói chung. Thành công của Xuân Quỳnh trong bài thơ này là nhà thơ đã mượn hình tượng sóng để thể hiện nỗi lòng của người con gái trước biển lớn tình yêu của mình. Toàn bộ vẻ đẹp ấy được kết tinh lại trong khổ thơ thứ 5 và cũng là khổ thơ đẹp nhất của thi phẩm:

“Con sóng dưới lòng sâu

Con sóng trên mặt nước

Ôi con sóng nhớ bờ

Ngày đêm không ngủ được

Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức”

Cần phải khẳng định rằng bài thơ “Sóng” Xuân Quỳnh viết khá đều tay, khó có thể chọn ra 1 đoạn thơ đặc sắc vì thơ là tiếng lòng. Ta có cảm giác Xuân Quỳnh không làm thơ mà t/g đang trải lòng mình trên trang viết, đang giãi bày tình yêu của mình trên từng trang viết bởi Lê Qúi Đôn đã nói: “thơ phát khởi từ trong lòng người ta”. Còn Ngô Thì Nhậm cho rằng: “hãy xúc động hồn thơ cho ngọn bút có thần.” Thần của bài thơ “Sóng” nằm ngay ở độ chân thực khi Xuân Quỳnh giãi bày tình yêu của mình trên từng trang viết. Sự rung động của thơ ca bao giờ cũng được đo bằng nhịp đạp của con tim. “Sóng” của Xuân Quỳnh tác động vào xúc cảm nhiều hơn là lí trí bởi: Ads: Công ty vệ sinh môi trường Hà Thành nhận thong tac cong tai ha noihut be phot gia re, bảo hành 2 năm, cam kết không đục phá hệ thống.

“Trái tim yêu có những điều thắp sáng

Lý trí mù khi đứng trước tim yêu”

Chính vì lẽ đó, đến khổ thơ thứ 5, Xuân Quỳnh đã phá lệ thơ. 8 khổ thơ của thi phẩm đều có 4 câu thơ, duy nhất khổ 5 t/g viết 6 câu thơ đê khẳng định nỗi nhớ của người con gái đang yêu

Đến với bài thơ “Sóng” nói chung và khổ thơ bình giảng nói riêng, ta thấy như đang được đứng trước biển vô hạn, vô hồi, đứng trc 1 đại dương mênh mông. Nó giăng mắc vào trong tâm hồn những con người biết sóng vì tình yêu. Nó đến với chúng ta đầu tiên là bằng âm thanh của tiếng sóng. Âm thanh ấy cũng chính là âm điệu của bài thơ. Mỗi bài thơ hay thường tác động đầu tiên đến với độc giả bạn đọc là nhờ âm điệu. Khi ND ta còn chưa biết rõ, âm điệu của bài thơ đã xâm nhập hồn ta tự bao giờ. “Sóng” của Xuân Quỳnh có 1 âm điệu rất đẹp: khi trầm khi bổng, khi thăng khi giáng, lúc thì dồn dập khi thì mênh mang. Có được âm điệu đặc biệt này bởi Xuân Quỳnh SD rất thành công thể thơ ngũ ngôn liên hoàn. Đây là 1 thể thơ giàu nhạc điệu, giàu vần điệu nhưng rất khó SD. Nếu khéo biến hóa, biến tấu, độc giả rất dễ dàng nảy nhịp cho bài thơ bởi đã có câu “thi trung hữu nhạc”. Ta đã từng bắt gặp rất nhiều bài thơ được chuyển thẳng thành những ca từ, ca khúc ví như bài thơ “Thuyền và biển” của Xuân Quỳnh:

“Chỉ có thuyền mới hiểu

Biển mênh mông nhường nào

Chỉ có biển mới biết

Thuyền đi đâu về đâu”

Người yêu thơ cũng không thể quên được “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải. Dù được viết trong ngày cuối đời nhưng với nhịp thơ 5 chữ, bài thơ đã thể hiện sự hồn nhiên vui vẻ, nhịp sống trẻ trong tâm hồn của nhà thơ khi ông ước mình được trở thành 1 mùa xuân nho nhỏ lặng lẽ dâng cho đời.

Trở lại với bài thơ “Sóng”, 1 lần nữa Xuân Quỳnh lại triệt để khai thác lợi thế của thể thơ ngũ ngôn liên hoàn. Ở khổ thơ thứ 5 này, nữ sĩ Xuân Quỳnh đã nảy nhịp khá linh hoạt. 2 câu thơ đầu t/g nảy nhịp theo thể 2 – 3:

“Con sóng/dưới lòng sâu

Con sóng/trên mặt nước”

Ở những câu thơ sau, nhịp thơ hoàn toàn thay đổi. Nó có thể là 1 – 4, khi lại trở thành 2 – 3 hoặc cũng có thể là 3 – 2:

“Ôi/con sóng nhớ bờ

Ngày đêm/không ngủ được

Lòng em/nhớ đến anh

Cả trong mơ/còn thức”

Chính cách ngắt nhịp đột ngột này đã tạo nên âm điệu rất đẹp cho bài thơ. Thế là hình tượng sóng dần dần lộ mình ra, ló mình ra qua âm thanh của tiếng sóng. Vì vậy, đến với khổ thơ bình giảng, sẽ thật là thiếu sót nếu không đến với âm thanh của tiếng sóng vì âm điệu ấy, âm thanh ấy là phương tiện truyền tải sóng đến với tâm hồn của người yêu thơ.

Để có được âm điệu này, Xuân Quỳnh đã tỏ chức ngôn ngữ của khổ thơ theo NT tương xứng. Vẫn biết rằng NT chỉ làm nên câu thơ còn trái tim là người nghệ sĩ. Mặc dù vậy, việc thể hiện tiếng nói của trái tim là vô cùng quan trọng. Chẳng thế mà Bạch Cư Dị đã từng nói:

                                    “Lời là gốc

                                    Ý là cành

                                    Thanh là hoa

Nghĩa là quả”

Thơ ca là NT của ngôn từ. Chính NT đã đem lại cho thơ ca trở thành lĩnh vực của 1 sự độc đáo. “Sóng” của Xuân Quỳnh là sự độc đáo trên diễn đàn thi ca thời kì “Lửa cháy”. Đó là bài thơ tình duy nhất của VN đc đưa vào CT giảng dạy. Nó là 1 nốt thơ tươi xanh trong dàn đồng ca chung của thời kì “Lửa cháy”. Sự độc đáo ấy được đo bằng nhiều yếu tố và trong bài thơ này, nhất là trích đoạn bình giảng, ta không thể bỏ qua Xuân Quỳnh đã tổ chức ngôn ngữ của bài thơ theo NT tương xứng.

Sự tương xứng ở đây có thể là sự tương xứng giữa vế câu với vế câu: “trong mơ” tương xứng với “còn thức”. Đó còn là sự tương xứng giữa các cặp câu với nhau: “Con sóng dưới lòng sâu” tương xứng với “con sóng trên mặt nước”. NT tương xứng ấy đã tạo ra sự hô ứng, nhấn nhá, luyến láy, đuổi bắt. Nó gây cho ta cảm giác đến với “Sóng” như đang đứng trc đại dương. Mỗi 1 khổ thơ là 1 đợt sóng. Trong mỗi đợt sóng có trăm ngàn con sóng nhỏ gối lên nhau, đuổi bắt, đều có chung 1 khát vọng đó là hướng về bờ anh. thể hiện rõ nhất điều này ta phải kể đến 2 câu thơ:

“Ôi con sóng nhớ bờ

Ngày đêm không ngủ được

Nhìn vào trong đại dương mênh mông, Xuân Quỳnh phát hiện ở trong lòng biển thẳm luôn có 2 con sóng. Có con sóng nổi lên trên mặt nước, có con sóng vỗ ngầm trong lòng nước:

“Con sóng dưới lòng sâu

Con sóng trên mặt nước”

 Đây là lí do Xuân Quỳnh ví sóng là trái tim của biển. Biển không có sóng nghĩa là biển chết. khi ấy, loài người không yêu nhau, thơ tình trên thế gian này không còn nữa. Từ 2 con sóng này, Xuân Quỳnh đã liên tưởng đến nỗi nhớ của người con gái khi yêu. Khi yêu, nỗi nhớ là đời sống thường trực, canh cánh trong tâm hồn, trái tim của những người đang yêu. Khi yêu trong tâm hồn người con gái có nhiều nối nhớ. Có nỗi nhớ cồn cào không thể che giấu được. Xuân Quỳnh ví đó như con sóng nổi lên trên mặt đại dương mênh mông. Có những nỗi nhớ người con gái cố dìm sâu, vùi sâu ở trong lòng mình bởi nỗi nhớ là đời sống thường trực trong tâm hồn những người đang yêu. Nhà thơ của hương đồng gió nội đã hơn 1 lần viết trong “Tương tư”:

Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông

Một người chín nhớ mười mong một người

Yêu và nhớ trong TH này đồng nhất với nhau bởi 1 trái tim đang yêu là 1 tâm hồn đang nhớ. Khi 1 tâm hồn ngừng nhớ, trái tim ấy ngừng yêu tự bao giờ.

Với 1 tiền đề vững chắc như vậy, từ trong sâu thẳm tâm hồn, Xuân Quỳnh xuất thần 2 câu thơ đẹp nhất của bài thơ “Sóng” được xem như linh hồn, như trái tim của cả thi phẩm:

“Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức”

Câu thơ như 1 con sóng đi xuyên qua cả 2 cõi: cõi thực và cõi mộng. Nó xóa đi mọi ranh giới trên thế gian này. Nó xóa đi mọi ranh giới giữa ngày đêm, hư thực và chỉ còn tồn tại trên TG trường cửu này đó là nỗi nhớ của người con gái đến với người mình yêu. Vì vậy, khi yêu nhau, người ta muốn tận hưởng từng khoảnh khắc, phút giây hạnh phúc bên nhau. Chỉ cần chợp mắt thôi thì khoảnh khắc ấy tuột khỏi tầm tay của mình. Thế là Xuân Quỳnh thức ngay cả trong cõi thực, thức ngay cả trong cõi mộng. Chính điều này làm ta liên tưởng tới tứ thơ:

                                    “Trong anh đêm ngày sao lẫn lộn

Vui,buồn,cười,khóc,tình trong mê

Thức ngủ chập chờn cơn ác mộng

hư thực liêu trai mảnh trăng thề”

Đây là những lúc được xem như tâm trạng từ thức của 1 trái tim đang yêu. Ở đây, rõ ràng Xuân Quỳnh cứ sống, yêu mà không hề vội vã, không hề vội vàng như nhà thơ XD bởi Xuân Quỳnh hiểu hơn ai hết:

“Em cứ yêu cứ mặc cho ngày mai

Tình không tuổi sao còn sợ non già”

Như vậy, Xuân Quỳnh đã trở về với chính lòng mình. Có lẽ trái tim đang yêu đã thể hiện rất rõ 1 bản lĩnh, 1 phong cách rất Xuân Quỳnh. Nó hơn 1 lần bộc bạch trong “Tự hát”:

“Em trở về đúng nghĩa trái tim em

Là máu thịt, đời thường ai chẳng có

Vẫn ngừng đập lúc cuộc đời không còn nữa

Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi.”

Có lẽ với 1 con người biết sống vì yêu thì lúc chết đi rồi vẫn sống cho người mình yêu. Điều này chỉ có thể có ở những câu thơ đẹp như câu thơ của nữ sĩ Xuân Quỳnh.

Như vậy rõ ràng, xuyên suốt bài thơ là chân dung của người con gái đang yêu. Cái nhịp thơ buồn bã, hồn nhiên nhưng lại thể hiện khá thành thực 1 tâm hồn đang yêu, 1 trái tim đang yêu. Cần phải khẳng định “Sóng” của Xuân Quỳnh ra đời năm 1967. Đây là lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước đang đi vào cao trào.. Thanh niên ngày ấy đã bước vào thơ Tố Hữu:

“Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước

Mà lòng phơi phới dậy tương lai”

Biế bao nhiêu cuộc chia li chói ngời sắc đỏ, cuộc chia li màu đỏ xuất hiện thì “Sóng” của Xuân Quỳnh như 1 thách thức trước bom đạn chiến tranh. “Sóng” của Xuân Quỳnh muốn khẳng định sức sống bền bỉ dẻo dai của con người VN như 1 sợi chỉ xanh óng ánh xuyên qua bao nhiêu năm tháng. Bom đạn không thể tiêu diệt, không thể chặt đứt được tình yêu trong tâm hồn của con người VN. Họ vẫn cứ yêu, vẫn hi vọng, vẫn chờ đợi dưới làn mưa bom bão đạn và “Sóng” của Xuân Quỳnh còn giăng mắc, còn ngự trị mãi trong tâm hồn của mỗi con người biết sống vì tình yêu lớn.

Đọc xong bài thơ, gấp lại trang sách đã lâu nhưng những vần thơ với tình yêu rất dữ dội trong tâm hồn của người con gái vẫn còn giăng mắc mãi trong tâm hồn của mỗi con người biết sống vì tình yêu. Nói về vẻ đẹp của thơ ca NT, có nhà thơ đã viết:

                              “Khi ta còn trẻ – thơ là người mẹ

Ta lớn lên rồi – thơ là bạn là người yêu

Chăm sóc tuổi già – thơ là con gái

Lúc chết đi rồi – kỉ niệm hóa lưu thơ”

Có lẽ với hình tượng những con sóng vô cùng chân thực sống động, “Sóng” của Xuân Quỳnh thực sự là 1 bài thơ như thế.

loading...

No comments yet.

Please Post Your Comments & Reviews

Your email address will not be published. Required fields are marked *